Het Vrijthof
Tegen de achtergrond van de Sint-Servaaskerk en de Sint-Janskerk stappen de kleurrijke figuren van de beeldengroep "het zaate herremenieke" het Vrijthof op. Ze staan symbool voor het Carnavalsfeest dat ieder jaar op het plein gevierd wordt. Het Vrijthof is de ontmoetingsplek bij uitstek. Mensen komen hier bij elkaar om te flaneren, gezellig op een terrasje te zitten of één van de vele festiviteiten te bezoeken. Het Preuvenemint, Winterland, kermissen, carnaval en grote concerten worden er gehouden. In de volksmond wordt het Vrijthof de "hoeskamer vaan Mestreech" - de huiskamer van Maastricht - genoemd. Het plein is al eeuwenlang de trots van iedere Maastrichtenaar.

Het Vrijthof ligt aan de voet van de imposante Sint-Servaaskerk.
In de Middeleeuwen was het plein de ommuurde voorhof van de kerk. Binnen de omheining golden eigen rechtsregels.

In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt verwijst de naam "Vrijthof" niet naar Friedhof: het Duitse woord voor kerkhof. Slechts in de Romeinse en Merovingische tijd periode heeft het Vrijthof als begraafplaats gediend.

De naam Vrijthof betekende waarschijnlijk "vrijplaats". Te meer, omdat de lettergreep vrijt afgeleid is van het gotische woord freidjan, dat "sparen" betekent. Op het Vrijthof werd je gespaard van de stadswetten.

In feite was het terrein van het Vrijthof te drassig voor bebouwing. Een tak van de Jeker die er invroegere tijden stroomde, was daarvan de oorzaak. De onbebouwde ruimte is tot in de achttiende eeuw een "groene plaats" gebleven. Het Vrijthof was een weide met veel bomen . In het midden stond lange tijd een fontein.


In de Middeleeuwen deed het plein behalve als wandelplaats voor inwoners ook dienst als exercitie- en paradeplaats voor het garnizoen, er vonden terechtstellingen plaats en het was het centrum voor stedelijke plechtigheden , zoals de Grote Sint-Servaasprocessie. Het Vrijthof was een mooie en voorname plek in de stad. Het stadsbestuur verordonneerde daarom in de veertiende eeuw dat op het Vrijthof geen varkens gehoed mochten worden en dat niemand er zijn behoefte mocht doen.


Dat het plein door de eeuwen heen belangrijk is geweest kun je zien aan de voorname monumentale gebouwen, die uit heel verschillende perioden stammen.

Voor de middeleeuwse Sint-Janskerk en Sint-Servaaskerk ligt rechts de Hoofdwacht uit 1736. Hier werden tot aan het einde van de negentiende eeuw gedurende de nacht de sleutels van de stadspoorten bewaard. Iets verder ligt de Groote Sociëteit dit verenigingsgebouw voor belangrijke Maastrichtenaren stamt uit de 19e eeuw. Aan de overkant van de straat ligt het hoofdpostkantoor uit de jaren 10 van de vorige eeuw. Aan de noordzijde van het Vrijthof ligt ook het vroeg negentiende-eeuwse Generaalshuis, de huidige entree tot het Theater aan het Vrijthof. Vóór de Franse Tijd lag op deze plaats de "palts", het paleis van de Merovingische en Karolingische heersers. Erachter lag het Witte Vrouwenklooster. Dit was het oudste klooster van de stad, het stamde uit de dertiende eeuw. Op de hoek van het Vrijthof met de Helmstraat ligt sinds de middeleeuwen één van de oudste logementen van de stad Hotel du Casque. Het huidige art deco gebouw stamt uit de jaren 30 van de vorige eeuw. Aan de oostzijde van het plein liggen en lagen de vele café's en herbergen. Bekend is Momus. Dit 19e eeuwse gebouw was tot de Tweede Wereldoorlog eigendom van de middenstandsociëteit Momus. Verderop, op de hoek van het Vrijthof met de Platielstraat ligt al sinds de 15e eeuw In den Ouden Vogel Struys. het bekendste café van Maastricht. Aan de zuidkant van het plein ligt het Spaans Gouvernement. Het oudste deel stamt uit de dertiende eeuw. Het gebouw behoorde toe aan de Hertogen van Brabant, die het - naast de Prins Bisschop van Luik- voor het zeggen hadden in Maastricht.

De monumenten, de volle terrassen, de schaal van het plein en de vele festiviteiten, maken dat het Vrijthof ook vandaag het meest bekende en bruisende plein van Maastricht is, misschien wel van Nederland.