Burgerhuizen en poorthuizen
Vakwerkhuizen
De zijgevel van het Dinghuis aan de Jodenstraat is een markant voorbeeld van vakwerkbouw. Daaraan zie je het versteningsproces. Dat wil zeggen dat middeleeuwse vakwerkmuren werden vervangen door stenen muren en strooien daken door leien of pannen. Bij het Dinghuis werd aan het eind van de zeventiende eeuw het vakwerk vervangen door baksteen.

Vanaf de Romeinse tijd werden eeuwenlang huizen gebouwd in vakwerk want baksteen was duur. Houten raamwerken werden opgevuld met vlechtwerk van takken en leem.

Het versteningproces begon pas in de zeventiende eeuw. Vakwerkhuizen zijn erg brandgevaarlijk. In 1612 werd een groot deel van de Brusselsestraat in de as gelegd. Na die brand werden nieuwe bouwvoorschriften uitgevaardigd, waarbij stenen - en dus veilige - huizen werden voorgeschreven...

Toch duurde het nog lang voordat de houten huizen en strodaken uit het straatbeeld waren verdwenen. Pas in 1715 werd bepaald dat álle gevels van steen moesten zijn. Sindsdien werd de houtbouw volledig verdrongen door steenbouw. Het laatste houten huis aan de Kersenmarkt, werd in 1830 afgebroken.

Het versteningproces verliep heel langzaam. Daarom is het aanzien van de stad nooit drastisch veranderd. Zelfs nu zijn er dus nog enkele zijgevels in vakwerk te zien.

Stenen huizen
Bijna alle stenen huizen hebben kappen waarvan de noklijn parallel loopt met de straat zoals dat ook bij vakwerkhuizen het geval was. Alleen in de 17e eeuw werden huizen met topgevels gebouwd, eerst mooi versierd met krullen, later met trapgevels.






De stijl van de Maastrichtse huizen heet: Maaslandse Renaissance. Dit laat een combinatie zien van baksteen, mergel en hardsteen. De verschillende kleuren zijn karakteristiek voor deze stijl. De stijl bleef populair tot het begin van de achttiende eeuw. Onder de dakrand werd een fries aangebracht: een fraaie doorlopende lijst, meestal van mergel, met versieringen. De gevel werd verfraaid door horizontale banden vaak van van mergel of hardsteen. Mergel werd hier gewonnen en was dus veel goedkoper dan hardsteen. De indeling van de gevels in de Maaslandse Renaissancestijl doet eigenlijk denken aan vakwerkbouw.

Poorthuizen
Naast stenen huizen waren er ook poorthuizen. Dit waren adellijke woningen. Van oorsprong waren ze gebouwd als veilig onderkomen in oorlogstijd. Ze werden in de Middeleeuwen al in steen gebouwd. Kenmerkend was natuurlijk de poort die de binnenhof afsloot, waaraan het huis, stallen en schuren lagen.





Er zijn verschillende poorthuizen. Soms lag het woonhuis vrij op de binnenplaats afgesloten van de straat door een muur; soms lag het huis aan de straatkant. Dan was de poort toegang tot het erf. De meeste poorthuizen lagen in de Bredestraat en de Kapoenstraat. Na 1600 werden weliswaar veel poorthuizen verbouwd maar de poort zelf werd meestal gehandhaafd.