De Duitse vorst Otto IV droeg in 1202 de Duitse rechten op Maastricht en het Sint Servaas kapittel over aan de Brabantse hertog Hendrik I. Hij breidde zijn gebied aan de oostzijde van de stad uit. Dit was een schop tegen het zere been van de Luikse Prins-Bisschop. Daarom liet bisschop Hugo de Pierpont in 1204 de pas opgeworpen aarden stadswal verwoesten. De Brabantse hertog gaf in 1229 de stad het recht een stenen stadsmuur op te richten. Omstreeks 1250 was deze eerste stadswal voltooid. Ze was al gauw te klein. De stad was dichtbevolkt. Omstreeks 1300 ging de bouw van de tweede stadswal van start. Het grote gebied tussen de twee stadsmuren was omvangrijk en bleef lange tijd onbebouwd. De Maastrichtenaren hoorden in de dertiende eeuw tot de "bisschopsluyden" (Luikenaren) of de "hertogsluyden" (Brabanders). In 1284 hebben Luikenaren en Brabanders het verdrag van de Alde Caerte gesloten. Dat betekende dat de stad voortaan door twee heren bestuurd zou worden. Samen kregen de twee heren zeggenschap over de vestingwerken, de munt en de belastingen. De tweeherigheid bleef bestaan tot de komst van de Fransen in 1794.
Een welvarende stad
In de loop van de Middeleeuwen werd Maastricht steeds welvarender. De gunstige ligging voor de handel droeg hier aan bij. Net als de waterkracht van de Jeker en de Maas die gebruikt werd om te malen. Middeleeuws Maastricht was een stad van ambachten, handel en verkeer.In de late Middeleeuwen groeide de stad: tussen 1400 en 1500 kreeg Maastricht ongeveer vierduizend burgers erbij. Tot aan 1550 behoorde de Maasstad tot de middelgrote steden van Europa. Maastricht stond bekend om haar productie van leer en textiel. Het Maastrichtse laken werd verhandeld in de lakenhal. Deze lag tegen de eerste stadsmuur ter hoogte van de huidige markt. Aangezien de ambachten een belangrijke rol speelden in de welvaart van de stad, kregen zij ook invloed in het bestuur van de stad.
Geloofsbeleving
Maastricht kende een rijk godsdienstig leven. Beroemd waren haar kerkschatten. De zevenjaarlijkse heiligdomsvaart trok mensen van heinde en verre. In de hoge Middeleeuwen bereikte de bedevaartcultus zijn hoogtepunt. Dit was uitstekend voor de economie van de stad. De vele pelgrims hadden onderdak en voedsel nodig. In de buurt van de Sint-Servaaskerk vestigden zich vele herbergen en café's.
Huizen
De huizen werden in de Middeleeuwen in vakwerkbouw gebouwd met strooien daken. Adellijke huizen werden heel zelden in steen gebouwd. Ze zagen eruit als versterkte "woontorens" met dikke muren en kleine lichtopeningen. Alleen aan de Vissersmaas no 7 en de achtergevel van het pand Stokstraat 55 zijn enkele sporen teruggevonden van dit type woontoren. De meeste huizen waren van hout. Zo niet dan verwijst de naam van een huis naar het gebruik van steen zoals "Int Steynenhuys" (Maastrichter Brugstraat) of "'t Steynen Huys tot Ludick" (Bredestraat) of "'t Steynen Huys" (Muntstraat).
De huizen werden in de Middeleeuwen in vakwerkbouw gebouwd met strooien daken. Adellijke huizen werden heel zelden in steen gebouwd. Ze zagen eruit als versterkte "woontorens" met dikke muren en kleine lichtopeningen. Alleen aan de Vissersmaas no 7 en de achtergevel van het pand Stokstraat 55 zijn enkele sporen teruggevonden van dit type woontoren. De meeste huizen waren van hout. Zo niet dan verwijst de naam van een huis naar het gebruik van steen zoals "Int Steynenhuys" (Maastrichter Brugstraat) of "'t Steynen Huys tot Ludick" (Bredestraat) of "'t Steynen Huys" (Muntstraat).
Hoe liep de eerste stadsmuur rond Maastricht?
De eerste stadsmuur werd gebouwd in kolenzandsteen. Op de linker Maasoever liep ze vanaf de Maas langs de Jekerdelta, aan de westkant van de stad in een wijde boog om het gebied van de Sint Servaas heen, vervolgens dwars over de huidige markt en tenslotte sloot ze aan de noordzijde van de stad aan bij de Maas.
De eerste stadsmuur werd gebouwd in kolenzandsteen. Op de linker Maasoever liep ze vanaf de Maas langs de Jekerdelta, aan de westkant van de stad in een wijde boog om het gebied van de Sint Servaas heen, vervolgens dwars over de huidige markt en tenslotte sloot ze aan de noordzijde van de stad aan bij de Maas.
Hoe liep de tweede stadsmuur rond Maastricht?
Bij het pater Vincktorentje sluit deze muur aan op de eerste stadsmuur vandaar af volgt deze muur het traject van de eerste stadsmuur met een tussenruimte van ongeveer 350 meter tot aan de Maas.
Bij het pater Vincktorentje sluit deze muur aan op de eerste stadsmuur vandaar af volgt deze muur het traject van de eerste stadsmuur met een tussenruimte van ongeveer 350 meter tot aan de Maas.
De Alde Caerte.
De overeenkomst die werd vastgelegd in de Alde Caerte had niet alleen betrekking op de bestuursvorm van de stad, de tweeherigheid, maar ging ook over het onderhoud van de brug, stadsmuur, de stadspoorten, de wegen, waterputten, de gebouwen van de stedelijke overheid, maar ook over de belastingen en het slaan van munten.
De overeenkomst die werd vastgelegd in de Alde Caerte had niet alleen betrekking op de bestuursvorm van de stad, de tweeherigheid, maar ging ook over het onderhoud van de brug, stadsmuur, de stadspoorten, de wegen, waterputten, de gebouwen van de stedelijke overheid, maar ook over de belastingen en het slaan van munten.
Dialecten
In de Hoge Middeleeuwen werd in het huidige Nederlandse taalgebied geen standaardtaal gesproken, maar dialecten. De dialecten samen worden Middelnederlands genoemd. Dat is te verdelen in vijf grote dialectgroepen, waarvan het Limburgs er één is. Het Limburgs werd in eerste instantie alleen mondeling doorgegeven. Dit veranderde toen de Middeleeuwse steden begonnen op te bloeien. Documenten werden in de volkstaal geschreven. Sindsdien werd het dialect ook schriftelijk doorgegeven. In de periode van 1300 tot 1500 nam de handel tussen steden toe, waardoor burgers contact kwamen met elkaars dialect. De uitvinding van de boekdrukkunst rond 1450 zorgde ervoor dat de dialecten steeds meer tot elkaar kwamen. Uiteindelijk is het Nederlands ontstaan. Dialecten worden echter nog steeds gesproken. Vooral in Limburg en met name in Maastricht wordt de streektaal een warm hart toegedragen. Velen spreken het dialect nog.
In de Hoge Middeleeuwen werd in het huidige Nederlandse taalgebied geen standaardtaal gesproken, maar dialecten. De dialecten samen worden Middelnederlands genoemd. Dat is te verdelen in vijf grote dialectgroepen, waarvan het Limburgs er één is. Het Limburgs werd in eerste instantie alleen mondeling doorgegeven. Dit veranderde toen de Middeleeuwse steden begonnen op te bloeien. Documenten werden in de volkstaal geschreven. Sindsdien werd het dialect ook schriftelijk doorgegeven. In de periode van 1300 tot 1500 nam de handel tussen steden toe, waardoor burgers contact kwamen met elkaars dialect. De uitvinding van de boekdrukkunst rond 1450 zorgde ervoor dat de dialecten steeds meer tot elkaar kwamen. Uiteindelijk is het Nederlands ontstaan. Dialecten worden echter nog steeds gesproken. Vooral in Limburg en met name in Maastricht wordt de streektaal een warm hart toegedragen. Velen spreken het dialect nog.
Boven en beneden de brug
De stad werd in twee delen gesplitst door de houten brug. Deze stortte in 1275 in. Circa honderd meter noordelijker werd een nieuwe stenen brug gebouwd tussen 1275 en 1300. De brug was de scheidingslijn tussen de Luikse Maastrichtenaren, die woonden ten zuiden van de brug, en de Brabantse Maastrichtenaren die ten noorden van de brug woonden. De tweeherigheid gold ook voor het stadsdeel Wyck, maar niet voor de territoriale bezittingen van de kapittels van Sint-Servaas en de Onze-Lieve-Vrouwekerk en het territorium van de Vroenhof.
De stad werd in twee delen gesplitst door de houten brug. Deze stortte in 1275 in. Circa honderd meter noordelijker werd een nieuwe stenen brug gebouwd tussen 1275 en 1300. De brug was de scheidingslijn tussen de Luikse Maastrichtenaren, die woonden ten zuiden van de brug, en de Brabantse Maastrichtenaren die ten noorden van de brug woonden. De tweeherigheid gold ook voor het stadsdeel Wyck, maar niet voor de territoriale bezittingen van de kapittels van Sint-Servaas en de Onze-Lieve-Vrouwekerk en het territorium van de Vroenhof.
In het begin van de twintigste eeuw werkte ongeschoolde Maastrichtenaren in de fabrieken voor een laag loon. De woonomstandigheden waren slecht. Hygiëne liet te wensen over. Cholera en tyfus hadden vaak vrij spel.
Onder aanvoering van Willem Vliegen (1862-1947) kwam het socialisme op. Vliegen wilde de arbeiders zelfbewust maken, maar ook de katholieke kerk vocht voor betere leefomstandigheden. Bij de gemeenteraads-verkiezingen van 1920 bleek dat de socialistische ideeën aanhang vonden onder de bevolking. Toch kreeg 'rood' pas invloed in de gemeentelijke politiek na 1945.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de stad overspoeld door 14.000 Belgische vluchtelingen waardoor de bevolking bijna verdubbelde.
In de eerste helft van de twintigste eeuw werden in Maastrichtse nogal wat arbeidsconflicten uitgevochten. Berucht zijn de stakingen van 1919 en 1929 bij de Maastrichtse Zinkwitmaatschappij.
Hoonger, hoonger!
Toen de nood tijdens de Eerste Wereldoorlog in april en mei van 1917 zijn hoogtepunt bereikte, trokken de Maastrichtenaren gezamenlijk naar het huis van burgemeester Van Oppen in het Villapark. Ze verzamelden zich voor zijn deur en scandeerden voortdurend "Hoonger, hoonger!".
Arbeid in de slopToen de nood tijdens de Eerste Wereldoorlog in april en mei van 1917 zijn hoogtepunt bereikte, trokken de Maastrichtenaren gezamenlijk naar het huis van burgemeester Van Oppen in het Villapark. Ze verzamelden zich voor zijn deur en scandeerden voortdurend "Hoonger, hoonger!".
In 1920 annexeerde Maastricht de randgemeenten Sint-Pieter en Vroenhoven, evenals delen van de gemeente Gronsveld (Heugem), Heer en Meerssen. De Maastrichtse industrie werd steeds minder belangrijk, terwijl de dienstensector slecht ontwikkeld was. Helaas was de doorsnee Maastrichtenaar laag geschoold.
De bevolkingsgroei in Maastricht was laag In 1914 telde de stad bijna veertigduizend inwoners; in 1942 bijna zeventigduizend.
Woningen nood
Maastricht werd op tien mei 1940 ingenomen door de Duitsers. Het Maastrichts garnizoen blies 's morgens om zes uur alle bruggen, de spoorbrug, de Wilhelminabrug en de Sint Servaasbrug op. Deze poging om de opmars van de vijand te staken was vergeefs. Maastricht werd op 14 september 1944 als eerste stad van ons land door de Amerikanen bevrijd. Ofschoon de oorlogsschade aan het woningenbestand meeviel, duurde de na-oorlogse woningnood in Maastricht het langst van ons land, tot medio de jaren 1970. Tijdens de wederopbouw jaren veranderde er niet veel in de verzuilde Maastrichtse samenleving. De Katholieke Volks Partij had het voor het zeggen. Het mandement van de bisschoppen uit 1954 verbood katholieken alle toenadering tot het socialisme.De gevolgen van dat mandement heeft Sjeng Tans, praktiserend katholiek, sociaal democraat, mede oprichter van de Partij van de Arbeid en founding father van de Maastrichtse universiteit, aan den lijve ondervonden.
Kerk en staat
In de jaren zestig traden grote religieuze en maatschappelijke veranderingen op. De kerken liepen leeg in de jaren zeventig als gevolg van ontzuiling en onkerkelijking. De babyboom van 1945 tot 1960 deed het aantal gezinnen dat een woning nodig had gestaag groeien. Expansie van de stad werd in de periferie gezocht en in sanering van de verpauperde binnenstad. Het Stokstraatkwartier werd gerestaureerd. Het saneringsplan voor de binnenstad werd in de jaren zestig uitgevoerd. Het Stokstraatkwartier ging op de schop. De bewoners werden ondergebracht in zogenaamde "woonscholen" zoals het Ravelijncomplex om ze op te voeden tot fatsoenlijk wonen.
Kennis stad
De komst van de universiteit naar Maastricht in 1976 maakte dat de identiteit en het imago van de stad veranderden. In het voormalige Jezuïetenklooster aan de Tongersestraat gingen in 1974 de eerste vijftig studenten geneeskunde van start. Op 9 januari 1976 tekende koningin Juliana de oprichtingsbul van de Rijksuniversiteit Limburg, thans de Universiteit Maastricht. Door de komst van de universiteit met het unieke systeem van probleem georiënteerd onderwijs, is Maastricht uitgegroeid tot een kennisstad. Studenten en hoogopgeleiden kwamen er nu wonen.
Expansie
Maastricht is ook gegroeid naar een ander nieuw imago: Europese stad. Twee keer werd er een internationale Eurotop is gehouden in 1981 en 1991. Het Verdrag van Maastricht, waarbij de landen van de Europese gemeenschap besloten een gezamenlijke munteenheid in te voeren - een realiteit sedert januari 2002 - heeft de stad internationaal op de kaart gezet.
De bevolking bestaat thans uit mensen met verschillende opvattingen, levensovertuigingen en achtergronden. Het is niet meer een homogeen katholieke stad. In 1986 verloren de christendemocraten (CDA) voor het eerst van de sociaal democraten (PvdA).
Het stadsterritorium is gegroeid. In 1970 vond een annexatie plaats van Heer en Amby , Borgharen en Itteren.
De stedelijke expansie maakte grote infrastructurele werken nodig: wegen en vooral bruggen zoals de J. F. Kennedybrug (1968) en de Noorderbrug (1984) en (2003) de voetgangers- en fietsersbrug, de Hoeg Bröck. De prestigieuze wijk Céramique is aangelegd op het terrein van de voormalige aardewerkfabriek Société Céramique.
Hollanders
Maastricht ging wel steeds meer bij het koninkrijk der Nederlanden behoren. De Maastrichtenaar bleef zich in de eerste plaats Maastrichtenaar voelen en had weinig affiniteit met het Haagse bestuur. De bemoeienis van "Hollanders" werd meestal niet gewaardeerd.
Maastricht ging wel steeds meer bij het koninkrijk der Nederlanden behoren. De Maastrichtenaar bleef zich in de eerste plaats Maastrichtenaar voelen en had weinig affiniteit met het Haagse bestuur. De bemoeienis van "Hollanders" werd meestal niet gewaardeerd.
Verdrag van Maastricht
Op 9 en 10 december 1991 vond er een Topconferentie van Europese regeringsleiders plaats in Maastricht. De top ging over de monetaire en politieke unie. In Maastricht werd besloten dat een groot deel van de Europese landen samen een Europese Unie zou gaan vormen. Ook werd besloten een gezamenlijke munt in te voeren de Euro. In 2002 werd deze nieuwe munteenheid ingevoerd. Het Verdrag van Maastricht werd op 7 februari 1992 ondertekend. Hierdoor staat Maastricht voorgoed op de Europese kaart.
Op 9 en 10 december 1991 vond er een Topconferentie van Europese regeringsleiders plaats in Maastricht. De top ging over de monetaire en politieke unie. In Maastricht werd besloten dat een groot deel van de Europese landen samen een Europese Unie zou gaan vormen. Ook werd besloten een gezamenlijke munt in te voeren de Euro. In 2002 werd deze nieuwe munteenheid ingevoerd. Het Verdrag van Maastricht werd op 7 februari 1992 ondertekend. Hierdoor staat Maastricht voorgoed op de Europese kaart.