Sint Janskerk
Op het Henric van Veldekeplein rijst de rode Sint Janstoren boven het plein uit. De kerk staat pal naast de indrukwekkende Sint Servaaskerk. De kanunniken van de Servaaskerk vonden in de 13de eeuw dat er behoefte was aan een parochiekerk voor de gewone gelovigen, zodat zij zelf ongestoord hun diensten in de Servaaskerk konden houden. De kerken staan zo dicht bij elkaar omdat de nieuwe Sint Janskerk op het eigen terrein van het Servaaskapittel gebouwd moest worden.

De Sint Jan, is genoemd naar Johannes de Doper en is in de veertiende eeuw in de Gotische stijl gebouwd. Dat zie je aan de ranke toren met de verticale lijnen en aan de spitsboogvensters. Wie binnen in de kerk omhoog kijkt, ziet de kruisgewelven en de gedecoreerde kapitelen. Door de beperkte ruimte rond de kerk, zijn de steunberen aan de binnenkant van het gebouw aangebracht, een bijzonderheid voor Gotische kerken.

Behalve de Sint Jan zijn er nog andere Gotische gebouwen te vinden in Maastricht, zoals de Merode-kapel, beter bekend als de Sterre der Zee-kapel. Dat is nu de 'ingang' van de Onze Lieve Vrouwekerk, en de Kruisherenkerk, waarin tegenwoordig het Kruisherenhotel gevestigd is.

De Sint Janskerk heeft niet er niet altijd hetzelfde uitgezien. In de 14de eeuw is de toren door een storm verwoest. Pas 100 jaar later is hij herbouwd geworden. Door de eeuwen heen hebben verschillende architecten de kerk gerestaureerd. Eind 19e eeuw heeft ook de beroemde neogotische architect Pierre Cuypers, zijn stempel op de Sint Janskerk gedrukt. Het was ook in Maastricht waar Cuijpers zijn eerste kans kreeg om volledig naar eigen inzicht een kerk te bouwen in de Neogotische stijl. De Sint Martinuskerk te Wijck.

In 1632 is de Sint Janskerk (samen met de Matthiaskerk aan de Boschstraat) door Frederik Hendrik van Oranje Nassau toegewezen aan 'de Protestanten'. Na de godsdiensttwisten in de zestiende eeuw had Frederik Hendrik de overwegend katholieke stad Maastricht ingenomen en voerde er het Protestantisme in. Deze overgang betekende dat het interieur van de Sint Jan werd ontdaan van katholieke 'afgoderij'.

Terwijl in de rest van Nederland het Protestantisme de staatsgodsdienst werd bleef in Maastricht, dankzij de Tweeherigheid, het Katholicisme als religie ook toegestaan. Het straatje tussen de Sint Jan en de Sint Servaas wordt 'het Vagevuur' genoemd en verwijst sinds die tijd naar de scheidslijn tussen katholicisme en protestantisme.

De Tweeherigheid betekende voor Maastricht dat zowel de calvinistische Hertog van Brabant, als de katholieke bisschop van Luik, het bewind voerden over de stad. Zowel de katholieke kerk, als de protestantse gemeente kregen het aan het eind van de achttiende eeuw zwaar te verduren. In het kielzog van de Franse Revolutie vielen de Republikeinen de stad binnen. Onder hun heerschappij werden kloosters opgeheven en kerken gesloten.

Toen Maastricht in 1814 deel ging uitmaken van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, was de religieuze gemeente van de Protestantse kerk gemarginaliseerd. Hoewel zij tot op heden in vergelijking met het katholicisme een kleine gemeente is gebleven, is zij wel actief. De diensten van de protestantse gemeente vinden nog steeds plaats in de Sint Janskerk.