Romeins Maastricht
Wie op deze plek een gat zou graven, maakt een reis door de tijd. In de loop van de vorige eeuw kregen archeologen een aantal keren de kans zo'n tijdreis te maken.


In 1983 werd hotel Derlon, op de hoek van het Onze Lieve Vrouweplein en de Plankstraat helemaal verbouwd. In de bodem werden overblijfselen gevonden van een Romeins tempelcomplex. Vanwege het belang van de vondst werden de bouwplannen aangepast: de kelder van het hotel is ingericht als museum. Je kunt er kennis maken met de vroegste geschiedenis van de stad.


Zes meter onder het huidige straatniveau liggen een pré-Romeins keienweggetje, een grindweg met enkele grote bouwstenen en een waterput. Het meest bijzonder is de voorgevel van een heiligdom en een in rode mortel afgewerkt tempelplein. Midden op dat plein stonden beelden, altaren en godenpijlers. Van één kolossale pijler die gewijd was aan de Romeinse oppergod Jupiter, zijn het voetstuk en enkele brokstukken bewaard gebleven.

Ook werden er de resten van een Romeins souvenirwinkeltje aangetroffen. De bijbehorende tempel ligt waarschijnlijk onder de huidige Onze Lieve Vrouwekerk.


Romeins Maastricht was maar klein. Twintig jaar vóór de vondst van het tempelcomplex waren enkele tientallen meters verderop, vlak bij de Stokstraat, de resten van een Romeins badgebouw uitgegraven. De contouren van deze "Thermen" zijn in het plaveisel van het bovenliggende pleintje zichtbaar gemaakt.

Rondom deze twee openbare gebouwen van steen, stonden de huizen van de bewoners. Die waren doorgaans van hout en leem. Achter de huizen lag vaak een lange tuin met enkele schuurtjes, een waterbassin of een put.


Maastricht ontstond in de eerste helft van de eerste eeuw, ongeveer een eeuw nadat de Romeinen vanuit het zuiden waren opgerukt tot aan de Rijn. Om de soldaten in de Rijnforten te bevoorraden werden doorgaande wegen aangelegd. Eén van de belangrijkste routes in de nieuwe provincies was de weg van Boulogne-sur-mer, via Bavay en Tongeren naar Keulen. In het huidige Maastricht bereikte die weg de Maas. De Romeinen bouwden er een brug: de enige vaste oeververbinding tot aan de Noordzee. Dit kruispunt van wegen bleek een ideale plaats voor een haven, voor handel en herbergen.


Een bruggenhoofdje markeert de plek van de Romeinse brug. Het werd in 1984 gebouwd. In 2005 werd hier een replica van een Romeins beeld geplaatst, dat vlakbij uit de Maas is opgevist.


Romeins Maastricht was aanvankelijk een open nederzetting, zonder muren. Meer dan twee eeuwen vertrouwden de inwoners op de verdedigingslinie langs de Rijngrens. Maar toen de macht van Rome in de derde eeuw afnam, drongen Germaanse stammen regelmatig diep door in het achterland.


Omstreeks het jaar 270 kwamen ze tot in Maastricht en veranderden het dorpje in een rokende puinhoop. De Romeinen besloten de verdediging van hun rijk te herzien. Op strategisch belangrijke plaatsen, werden troepen gestationeerd en versterkingen gebouwd.


De Maasovergang bij Maastricht was zo'n plaats. Aan het begin van de vierde eeuw werd de brug hersteld. Op de linkeroever pal naast de brug werd een castrum, een ommuurd legerkamp, gebouwd.
















De resten van de openbare gebouwen, de godenpijlers en van grafmonumenten uit de omgeving, dienden als bouwmateriaal. Aan de hand van opgravingen kon het laat-Romeinse castrum in kaart worden gebracht. Het rechthoekige bouwwerk omsloot een oppervlakte van 1,5 hectare. Het telde tien torens en de muren waren acht tot tien meter hoog. Achter die muren was de bevolking veilig.


Nog lang nadat de Romeinen waren verdreven, bleef het castrum de omgeving domineren. Pas rond het jaar 1000 werden de muren en torens ontmanteld om plaats te maken voor woningen.De grootste steenblokken werden gebruikt bij de bouw van de Onze Lieve Vrouwekerk.




Ze zijn te zien in de rechterzijkant van de monumentale voorgevel. Het zijn de laatste sporen van de Romeinse aanwezigheid in het hedendaagse straatbeeld.