Twee Maastrichtenaren in Rome

Auteur(s): Piet Winnubst, oud-diplomaat in Rome

 Drie meter onder de vloer van de Sint-Pieter in Rome op het niveau van de oude in de 4e eeuw gebouwde basiliek van Constantijn de Grote en vlak naast het graf van Petrus, bevindt zich een kapel die een bijzondere betekenis heeft voor Maastricht. De kapel wordt genoemd 'Madonna della Bocciata' naar het fresco van de Madonna met het kindje Jesus boven het altaar. Op het plafond zijn twee Maastrichtse heiligen voorgesteld: Sint-Servatius en Sint-Amandus. Waarom prijken juist zij daar in dat fresco?

Op initiatief van paus Paulus V (1605-1621) werd een programma opgesteld van personen die zouden worden voorgesteld op de wanden van de kapellen in de crypte rond het graf van Petrus. Onder hen waren Sint-Servatius (384) en Sint-Amandus (679). Er zijn twee inscripties bij deze voorstellingen die een verklaring kunnen geven waarom de Maastrichtse bisschoppen daar zijn afgebeeld. Bij Servatius' afbeelding luidt de tekst:
'Sint Servatius bisschop van Tongeren komt nederig bij het Graf van Petrus, opdat - aangezien hij met zijn gebeden tot God niet kon doordringen, hij het verdiende, nadat hij zich bij het deugdzame primaat van de apostel Petrus had aangesloten, zijn gebeden makkelijke verhoord konden worden; bovendien waarschuwde de apostel Petrus hem daarover wat Gods wil was'
.

Voor kerkhistorici uit het begin van de 17e eeuw speelde Servatius kennelijk een belangrijke rol voor de kerk van Rome. Daarom werd hij voor het iconografisch programma van deze kapel geselecteerd. Wat kan die rol geweest zijn? Mogelijk was Servatius te Rome, toen Damasus I paus was (366-384). Deze paus bestreedt het Arianisme * en wilde voor alles het geloof versterken in de paus als onbetwist hoofd van de kerk van Rome. Het Arianisme was vóór Damasus tussen 325 en 361 overigens de officiële kerkelijke leer geweest.

Servatius zou mogelijk aanhanger geweest zijn van het Arianisme. Breng je dat gegeven in verband met de 17e eeuwse tekst in de kapel en met de voorstelling van Servatius en met Servaas' mogelijke bezoek aan Rome, dan kan de aanwezigheid van Servatius in dat fresco een bijzondere betekenis hebben. Hij knielt immers 'nederig' voor paus Damasus, die het Arianisme bestreed, en accepteerde daarmee het opperste gezag van de paus in Rome, de enige plaatsbekleder van God op aarde en niet dat van de keizer van Byzantium.

 Waarom is ook Sint-Amandus daar afgebeeld, die drie eeuwen na Servatius leefde? Toen hij Rome bezocht in de zevende eeuw, was de strijd om het primaatschap tussen de paus van Rome en de keizer van Byzantium weer opgelaaid. De tekst bij zijn beeltenis luidt:
'Toen Sint-Amandus, vol vroomheid, de graven van de apostelen ** bezocht, ontving hij van de apostel Petrus het bevel om het Evangelie van Christus te verkondigen in Gallië, alwaar hij welwillend ontvangen werd, en voor deze missie werd hij gewijd tot bisschop van Maastricht'.

Amandus zou het oppergezag van de paus van Rome verdedigd hebben. Voor kerkhistorici uit de 17e eeuw was Amandus (uit de 7e eeuw) kennelijk even belangrijk voor de historische ontwikkelingen rond het graf van Petrus en de positie van de paus van Rome, als Sint-Servatius drie eeuwen voordien. Is het niet een mooie gedachte dat Maastrichtenaren de kapel in de crypte van de Sint-Pieter min of meer als hun eigen 'nationale' kapel mogen beschouwen?

* Het Arianisme was de leer van de theoloog Arius. Aan zijn leer lag een heftige discussie ten grondslag over de natuur van Christus.
** Behalve de apostel Petrus is ook de apostel Paulus begraven in Rome.


Terug naar het verhalenoverzicht