Staken, óók op School!

Auteur(s): Harry Sprenger

Omdat de leerlingen van de roomskatholieke HBS aan de Aylvalaan te Maastricht vrijaf kregen vanwege een feestdag en die van de gemeentelijke HBS aan de Helmstraat niet, gingen de scholieren van laatstgenoemde, gemengde school in 1947 of 1948 de straat op. Harry Sprenger (*1934) vertelt.

"Ik ben verwant aan de architect Sprenger. Iedereen in Maastricht met die naam is familie van elkaar. Zij stammen af van een Pruisisch soldaat die ooit huurling was in het leger van Willem van Oranje dat in Maastricht gelegerd was. Hij trouwde met een katholiek meisje hier ter stede en werd zelf ook katholiek. Wij stammen van hen af.

De architect Sprenger was een broer van mijn opa. Mijn vader heeft in de crisisjaren een tijdje bij zijn oom op kantoor gewerkt.

Het is géén verhaal over de Helmstraat, maar wel over de school daar. Ik heb op die gemeentelijke HBS gezeten en wat ik vertel is gebeurd in 1947 of 1948. Het jaar kan ik niet precies meer rappelleren. Ik zat er in de eerste of in de tweede klas, was een jaar of dertien oud. Het was op een feestdag; ik wéét niet of het een katholieke of een andere, nationale, feestdag was. In ieder geval hadden de leerlingen van de rk HBS in de Aylvalaan die dag vrijaf gekregen. Zelfs de leerlingen van het gymnasium dat deel uitmaakte van het Helmstraatgebouw, aan de zijde van de Dominicanerkerk - links had je de HBS - hadden  verlof. Die jongens van de oudste lichting pikten dat niet. Op dat moment was de heer Smeets er directeur. Een zoon van hem zat in een van de hoogste klassen. Ik meen dat hij Paul heette en hij nestelde zich met een paar kameraden van de hogere klassen vóór de poort. Tegen iedereen die via die poort naar binnen wou gaan zei hij dat er gestaakt werd. De poort gaf overigens toegang tot een koer langs een muur links naar de speelplaats; de hoofdingang van de school zelf lag een meter of veertig, vijftig terug.

Ze stonden dus voor de toegangspoort en hielden iedereen tegen die naar binnen wou gaan. "Jongens, dát doen we niet; wij staken vandaag!" Nou, in die tijd was dat heel wat! Ik denk dat zo'n tachtig procent niet naar binnen ging en zich in de hele Helmstraat verzamelde. Dat  betekende wel iets! Als die zeiden 'we gaan niet naar school!', dan gingen ze ook niet. De resterende twintig procent, meestal beginnelingen, durfde het niet aan en ging tóch naar binnen, maar de rest bleef buiten staan. Wij besloten toen om in optocht door de stad te trekken en te roepen "veer stake, veer stake!" Het was de bedoeling om in de richting van de Markt te trekken, maar wat gebeurde er toen? Op een bepaald moment kwamen er een paar politieagenten aan die opdracht hadden gekregen om iedere stakende scholier naar binnen te brengen. Nu, dat lukte dat wel. Eenmaal binnen, gingen de jongens en de meisjes via de gymzaal aan de zijde van de Spilstraat weer naar buiten! De gymzaal stond op de plaats waar nu de Entre Deux is. Er was een open verbinding en de jongeren sloten zich buiten weer aan bij de anderen. Hoe liep het verder af? Er was paniek. Een paar honderd jongens en meisjes trokken naar de Markt, opgejaagd door de politie. Alles stootten ze om; marktkraampjes en dergelijke sneuvelden gewoon. Eenmaal op de Markt verspreidde men zich, maar het merendeel ging de Wilhelminabrug op.

Ik heb het zelf niet meer gezien toen, maar het verhaal ging dat een zekere Ben Verheij of Verweij, een kolossale jongen van zo'n twee meter lengte, ruzie zou hebben gekregen met een politieagent, hem zijn gummiknuppel zou hebben afgenomen en het ding in de Maas hebben gegooid. Dat verhaal circuleerde inmiddels bij de HBS. Ik ben een zijstraat ingepiept, bang dat ik gepakt zou worden door de politie. Dus: wegwezen!! Die dag is er verder geen onderwijs meer geweest, maar de dag erna zijn we weer gewoon naar school gegaan. Het vreemde is dat er verder nooit niemand nog iets over die staking heeft gezegd; er waren geen represailles, er werd geen strafwerk gegeven, ook niet aan Paul Smeets - niets! De hele zaak is gewoon doodgezwegen! Het was natuurlijk ook niet slim om daar de politie op af te sturen. Het was ook dom van het schoolbestuur om die leerlingen die dag wel naar school te laten komen en de leerlingen van de rk HBS en het gymnasium in de Aylvalaan, de laatste nota bene deel uitmakend van de scholengemeenschap in de Helmstraat, vrijaf te geven. Ik kan me niet meer herinneren welke feestdag het was, wel dat het er een was waarop voorheen altijd vrijaf werd gegeven, maar deze keer niet. Er stond ook niets over in de krant. Alles werd doodgezwegen, mèh ut is wèl in ut köpke blieve zitte!"

Terug naar het verhalenoverzicht