Einstein in de Helmstraat

Auteur(s): Paul Tillmann

Bij de Société de Beyart komen mensen op leeftijd tweemaal per week bijeen die voornamelijk geïnteresseerd zijn in kunst, kultuur, en alles daaromheen. Zij maakten kennis met het project van Zicht op Maastricht - 12 locaties, 12 verhalen en er is een groot aantal mensen dat het een en ander weet over uiteenlopende plekken in de stad van vroeger tijden. Paul Tillmann, ook lid van de Stichting Maastricht Vestingstad, is één van hen. Hij vertelt over zijn schooltijd aan de Helmstraat gedurende de Tweede Wereldoorlog.

"Ik kwam van de Aloysiusschool in de Beyart af en ging als 13-jarige in 1940 naar de eerste  klas in de Helmstraat. Gedurende de oorlog zat ik daar op school, maar we hebben niet de volledige vijf jaar aan die HBS kunnen volmaken. In de derde klas moesten we al uitwijken naar een ander gebouw, want toen namen de Duitsers het schoolgebouw in beslag en de SD deed er haar intrede.

In de eerste klas zaten verschillende joodse kinderen, maar daar lette je verder niet op. Onder hen waren Salmang en Eva, broer en zus, de kinderen van een Duitse ingenieur die indertijd in Aken woonde. Nadat de Nazi's het in Duitsland voor het zeggen hadden gekregen en de Joden het leven daar onmogelijk werd gemaakt, vluchtte de man met zijn vrouw, hun beide kinderen en zijn moeder, in totaal vijf personen, naar Nederland. Hem werd een baan bij de Sphinx aangeboden; Salmang en Eva kwamen bij ons op school. Die jongen was echt briljant. Hij muntte uit in wis- en natuurkunde. Als weer eens bleek dat we er niets van terecht hadden gebracht, vroeg de natuurkundeleraar die hem op handen droeg "Ach Salmang, vertel jij het maar; ze snappen er weer niks van!" Die jongen was inderdaad ontzettend begaafd en dan legde hij het ons weer uit. Lieden van de Jeugdstorm liepen echter ook rond op die school en op een bepaald moment, we zaten toen in de derde klas, waren Salmang en zijn zus verdwenen. 

Na de bevrijding bleek dat de hele familie had kunnen onderduiken in Maastricht door tussenkomst van de natuurkundeleraar en de amanuensis. Iedereen had de oorlog overleefd en het gezin was na de bevrijding naar de VS vertrokken. Eva is later nog eens teruggekomen naar Nederland, maar haar broer is helaas op jonge leeftijd overleden. Toen ik 75 werd, in 1992, heeft er nog een artikel over hen in de krant gestaan, maar dat heb ik niet bewaard.

De geschiedenisleraar, later een bekende Maastrichtenaar, heulde met de Duitsers. Tijdens zijn lessen had hij het voortdurend over de grootdietse gedachte. Hij was van mening dat België bij Nederland moest worden gevoegd. Het was ons onderhand wel duidelijk geworden waar zijn voorkeur lag. Als hij weer eens een les dicteerde, onderstreepten we alles wat hij zei in ons schrift met rood-wit-blauw!

Niet veel later verliet hij de school en werd hij hoofdredacteur van de Limburger Koerier. Toen op 18 augustus 1944 in het Krèjje- en Roeddörrep 92 mensen omkwamen bij dat tragische vergissingsbombardement, maakte hij de volgende dag in de krant de uitermate grievende opmerking "We moeten ook niet vergeten dat er bij dit bombardement twee Duitse soldaten het leven hebben verloren."

Terug naar het verhalenoverzicht