Ambtenarenverhalen

Maastricht en Oranje

Auteur(s): Léon Minis
Met medewerking van: André Willems, Erwin Gerardu

De ineenstorting van het imperium van Napoleon "Napoleon" leidde tot grote staatkundige onzekerheid en militaire verwarring. Nadat de geallieerde onderhandelaars tijdens het congres in Wenen het departement Nedermaas aan koning Willem I hadden toegewezen, kwam Maastricht op 1 augustus 1814 aan de Nederlanden. In 1815 werd Maastricht hoofdstad van de nieuwe provincie Limburg en onderdeel van het Koninkrijk. De bevolking reageerde afwachtend en koel op de nieuwe machthebbers; wat zouden de Hollanders brengen: uitbuiting, onderdrukking, bespotting, vernedering? Of rust, welvaart en voorspoed? De regering stond voor de taak een nieuw bestuursapparaat op te bouwen, zowel op provinciaal als op plaatselijk niveau. Er werden ambtenaren aangesteld, maar ook de leden van provinciale staten en gemeentebesturen werden van bovenaf benoemd. Daarbij had de regering in Den Haag een duidelijke voorkeur voor de toewijzing van invloedrijke functies aan protestanten. De nieuwe gemeenteraad van Maastricht was samengesteld uit renteniers, juristen en kooplui. De leden weken wat betreft afkomst en milieu niet erg af van hun voorgangers uit de Franse tijd.

Van de nieuwe bestuurders werd verwacht dat zij zich onthielden van oppositie of kritiek op koning en regering. Dit laatste nu bleek in Maastricht een misrekening. De algemene onvrede in de zuidelijke provincies vond hier tal van aanhangers, vooral bij de verfranste, liberaal gezinde bovenlaag van de bevolking. Het ongenoegen kwam al na enkele jaren tot een hoogtepunt in de zogenaamde schutterijaffaire. De stedelijke schutterijen vormden een reserve voor het leger. De onderdanen hadden hier het land aan, want een schutter moest oefenen. Dat betekende verlies van arbeidstijd en dus van inkomsten. Een deel van de gemeenteraad weigerde, onder aanvoering van burgemeester J. F. Hennequin, de Schutterijwet van 1815 uit te voeren. Hennequin en de weerspannige raadsleden werden door Willem I ontslagen en eerstgenoemde werd bovendien gerechtelijk vervolgd wegens verzet tegen het openbaar gezag. Het proces, dat in Luik werd gevoerd, eindigde echter met vrijspraak. Tot ergernis van de regeringsgezinden werd de afgezette burgemeester door zijn geestverwanten met uitbundig vertoon in de stad ingehaald. Vooral het feit dat Hennequin in zijn succesvolle pleidooi de tweeherigheid van Maastricht in het geding had gebracht leidde tot veel enthousiasme in onze stad en in Luik.In het stadhuis staat in de raadszaal een bronzen beeld van Willem I. Het portret van Hennequin hangt er op maximale afstand recht tegenover.

Op diverse andere plaatsen in het stadhuis verwijzen afbeeldingen en handtekeningen naar leden van het huis van Oranje. Die handtekeningen staan op een muur in één van de voormalige wethouderskamers. De wethouder van die kamer G. Gijbels (wethouder van 1945 tot 1974) had koningin Juliana en prins Bernhard als eerste uitgenodigd een handtekening te zetten, later volgden meer leden van het koningshuis. Het was alom bekend dat Gijbels niets ophad met het koningshuis. Toen de oudste zoon van Beatrix was geboren en men in afwachting was van de naam die hij zou krijgen zei hij bijvoorbeeld: "es ze häöm Frits numme laot iech m'ne naom verandere". Men vond het daarom opmerkelijk dat juist hij het initiatief had genomen om die handtekeningen te laten zetten. Hiermee geconfronteerd citeerde hij altijd: "Dwazen en gekken schrijven hun namen op muren en hekken".

Afb: Burgemeester Michiels en wethouder Frits Gijbels


De verhalen:
Ambtenarij in de vierde eeuw na christus:corruptie troef, Brandweerbeeldje: botsingen tussen culturen om kunst, Breur Lemmens: een mythe, De eed, De kunst van het relativeren, Gemeente ambtenaren: historische figuren, Hoort de rode vlag bij het socialisme of bij Maastricht?, Jacques van de Venne: een held, JJ, KK en MM: rituelen, Kerk en staat, Leny Scheyven: rituelen, Martin Jammers en het toepassen van regels: rituelen, Nico Kempeners, een mythe, Nieuwjaarsreceptie: rituelen, Openbaarheid, Philip Houben; een held, Pie Fabry: rituelen, Retorica in de raad, Ronald Stans, een mythe, Taal : beleidsjargon, Taal : communiceren, U of jij?, Zo buiten zo binnen: de bouwvergunning met glacé handschoenen,

Terug naar het verhalenoverzicht